Grobowiec Franciszka Lessla

Grób Franciszka LesslaKorzystając z odrobiny wolnego, wakacyjnego czasu postanowiliśmy – jak przystało na Fundację im. Wincentego i Franciszka Lesslów – udać się w końcu w okolice mazowieckiej Warki i na własne oczy zobaczyć miejsca gdzie żył, pracował i zmarł jeden z naszych patronów – Franciszek Lessel. Droga z Puław nie była długa, jednak koleiny i łaty na asfalcie dały nam nieco w kość. Kilkanaście kilometrów przed celem postanowiliśmy pomóc sobie nawigacją samochodową lecz ta, tym razem, na nic się nie przydała. Po wpisaniu nazwy Pilica, miejscowości do której zamierzaliśmy się udać, komputer wyświetlił jedynie komunikat o innej, bardziej znanej i tak samo nazwanej miejscowości w województwie śląskim. Nie posiadaliśmy mapy i nie pozostało nam nic innego jak w przydrożnym sklepie zapytać o drogę. Miła ekspedientka od razu wyjaśniła, że dotarcie na miejsce proste nie będzie a ja po opisywanym przez nią czwartym zakręcie w lewo i szóstym w prawo przerwałem, uprzejmie podziękowałem i oświadczyłem, że dalej dopytam miejscowych.

Pomnik grobu Franciszka LesslaDroga faktycznie nie była prosta tym bardziej, że koło południa na wsi, ze względu na palące słońce, trudno o „jakowegoś języka” no może wyłączając podsklepowych spragnionych od których jednak, ze względu na złą dykcję, trudno dowiedzieć się czegoś konkretnego. Koniec końców dotarliśmy do miejscowości Ostrołęka i właśnie jej należy szukać jeśli chce się odszukać grób Franciszka Lessla. Poinformowani przez miejscowego sołtysa udaliśmy się na położony dosłownie za jego domem niewielki cmentarz. Grób kompozytora znaleźliśmy bez większego problemu, mimo że nie znaliśmy wcześniej jego lokalizacji. Należy szukać mniej więcej w osi cmentarza i dwóch trzecich jego głębokości. To typowy stary pomnik z piaskowca z mocno zniszczonym napisem i utrąconym krzyżem. Obok niego, po prawej stronie znajduje się płyta nagrobna teściowej kompozytora Tekli Hiż. Widząc obok siebie dwa groby spokrewnionych ze sobą osób w sposób naturalny rodzi się pytanie, kto jeszcze z familii Lesslów mógł spocząć na tym cmentarzu?

Krzyż z pomnika przy grobie Franciszka LesslaDziejowe wichry nie pozwalają nam na bezproblemowe rozwiązanie zagadki. W spalonych archiwach kościelnych i urzędowych nie pozostała żadna dokumentacja a zniszczenia wojenne zatarły ślady po grobowcach i pomnikach. Odczuwam jednak mały dreszczyk emocji, kiedy słyszę chwilę później z ust miejscowego pasjonata i miłośnika historii Pana Andrzeja Barszcza, słusznie postawione pytanie. Co skłoniło Franciszka Lessla do podjęcia decyzji o miejscu swojego pochówku? Jeśli oczywiście była to jego decyzja, czy nie została podyktowana np. faktem istnienia już na tym samym cmentarzu grobu jego ojca Wincentego. Miejsce jego spoczynku jest przecież do tej pory białą kartą w historii a rozwiązanie takiej zagadki byłoby na pewno nie lada sensacją. Jakiś czas temu zainicjowano starania o rozpoczęcie renowacji nagrobka. Przy tej okazji powstał pomysł dokładnego zbadania miejsca pochówku Franciszka Lessla. Kto wie, być może przy pomocy dzisiejszej techniki uczeni byliby w stanie rzucić nieco więcej światła na historię rodziny Lesslów.

Płyta nagrobna Tekla Hiż

Nasz pobyt w Ostrołęce dobiegł końca. Wsiedliśmy do samochodu i w ciągu kilku minut znaleźliśmy się w końcu w Pilicy. Malutki znak „Pomnik przyrody” wskazuje na miejsce, w którym rośnie wiekowy dąb a u jego stóp znajduje się sporej wielkości kamień z tablicą informującą o nazwaniu drzewa na cześć mieszkającego tu niegdyś kompozytora. Udaliśmy się również na rekonesans terenów, na których nasz bohater pełnił kiedyś znaczącą funkcję zarządcy dóbr oraz nadzorcy przy rozbudowie kompleksu parkowego. Pozostało niewiele. Uderzające jest jednak to, jak wiele wspólnego z terenami puławskimi odnaleźć można w krajobrazie nadpilickich wzniesień. Nie dziwi wcale fakt przyjęcia się w czasach przebywania tu Marii z Wirtemberskich Czartoryskiej nazwy „Małe Puławy”. Jest skarpa z zabudowaniami i przepływająca u jej podnóża rzeka Pilica, są wąwozy podobne do tych w Parchatce, no i … był park. Jego piękno przyniosło mu sławę w całej ówczesnej Europie. Porównywany był z najznakomitszymi nasadzeniami w kraju, między innymi z Parkiem Powązkowskim.

Tablica informacyjna o Wsi PilicaZ Pilicą związany był także inny wybitny muzyk, organista i kompozytor Karol August Freyer. Nauczyciel Stanisława Moniuszki a także Antoniego Stolpe, wybitnego kompozytora pochodzącego z Puław. Związany z pilicką parafią ewangelicką po śmierci został pochowany na miejscowym cmentarzu ewangelickim. W latach 70-tych ubiegłego stulecia, w związku z likwidacją cmentarza, został ekshumowany i przeniesiony na cmentarz ewangelicki w Warszawie.

Kamień z tablicą - dąb FranciszekMiejscowość, którą tak trudno odnaleźć. Dzisiaj zapomniana. To niezwykłe, że ktoś kiedyś dostrzegł piękno jej okolic, że postanowił tam mieszkać, tworzyć, że nawet po śmierci nie chciał jej opuścić. Jeśli będziecie Państwo kiedyś w okolicy Warki zajrzyjcie również do pobliskich wsi Pilica i Ostrołęka. Może zechcecie w ten sposób złożyć hołd temu który jako jedyny Polak dostąpił zaszczytu nauki u Haydna, którego utwory zna cała Europa a którego pomnik, przez brak należytej pieczy, oddaje stan pamięci i szacunku dla dorobku kompozytora.

W podsumowaniu tego krótkiego sprawozdania, pełni uznania dla lokalnych starań oraz zaniepokojeni obecnym stanem pomnika, zwracamy się z uprzejmą prośbą do wszystkich ludzi dobrej woli, którym droga jest historia muzyki i kultury polskiej o pomoc w pozyskaniu środków na renowację pomnika nagrobnego Franciszka Lessla.

Rzeka